Tīna Lūse: Letonya, Avrupa’nın En Verimli ve Güvenilir Fintech Merkezi Olmayı Hedefliyor

1. Letonya’nın fintech ekosistemini bugün nasıl görüyorsunuz? Hangi gelişmeleri en umut verici buluyorsunuz ve dernek bu ekosistemin bir sonraki aşamasına nasıl katkı sağlıyor?

Letonya, ihracata dayalı bir sektör oluşturmuş küçük bir pazar. Letonya’da 127 fintech şirketi bulunuyor. Bu şirketler 2024 yılında 3.644 kişiyi istihdam etti; bu sayı bir önceki yıla göre yüzde 9 artış anlamına geliyor. Ayrıca 91 milyon euronun üzerinde vergi ödediler; bu da 2023’e göre yüzde 28 artış demek. İşlerin büyük bölümü yurt dışında yapılıyor. Letonya’da düzenlemeye tabi yatırım platformları diğer ülkelerde 800.000’den fazla yatırımcıya hizmet veriyor ve birlikte Avrupa’daki eşler arası borç verme pazarının neredeyse dörtte birine sahipler.

Bana göre en umut verici gelişme lisanslama tarafındaki ivme. 2026’nın başından bu yana Latvijas Banka, ödeme kuruluşlarına, elektronik para kuruluşlarına ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarına 20’den fazla lisans verdi. Yeni nesil şirketler AB üssü olarak Riga’yı tercih ediyor.

Derneğin rolü; şirketlerin, düzenleyicinin ve kamu kurumlarının aynı hedef doğrultusunda çalışmasını sağlamak. Yabancı yatırımcılarla ilk temas kuran kişileri, örneğin LIAA’nın yurt dışındaki temsilcilerini eğitiyoruz. Her yıl Fintech Pulse kapsamında sektör verilerini yayımlıyoruz. Ayrıca Letonya fintech sektörünü uluslararası etkinliklerde ve ticaret heyetlerinde temsil ediyoruz.

Fintech Pulse, sektörü olduğu gibi göstermek için kullandığımız temel aracımız. Letonya fintech sektörüne ilişkin şirket, istihdam, ciro, vergi ve yatırım verilerini içeren yıllık dernek raporumuz. Böylece sektörle ilgili her tartışmanın gerçek verilere dayanmasını sağlıyoruz. Bu yıl Fintech Pulse’ın beşinci yılını, 27 Kasım’da Riga’da düzenlenecek Finance of the Future Forum ile kutluyoruz. Burada en güncel verileri sunacağız, sektör liderleriyle önümüzdeki dönemin önceliklerini tartışacağız ve günü Fintech Pulse Awards ile tamamlayacağız. Kayıtlar açık. Ayrıca Ekim ayından Ocak ayına kadar haftalık on bölümden oluşan “Small HUB, Endless Opportunities” adlı bir podcast serisini de başlattık. İlk bölümde, Latvijas Banka Başkan Yardımcısı Santa Purgaile, Letonya’da fintech lisansı almak için nelerin gerektiğini anlatıyor. Tüm bölümlere YouTube kanalımızdan ulaşılabilir.

2. Üyelerinizin şu anda temel öncelikleri neler? Bu öncelikler derneğin çalışmalarını nasıl şekillendiriyor?

Üyelerimiz oldukça çeşitli bir gruptan oluşuyor: ödeme ve elektronik para kuruluşları, kredi veren şirketler, yatırım ve kitle fonlaması platformları, RegTech şirketleri ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları. Öncelikleri üç alanda birleşiyor:

Öngörülebilir düzenleme: net takvimler, istikrarlı kurallar ve orantılı bir uyum yükü.

Pazarlara ve iş ortaklarına erişim: bankacılık ilişkileri, ödeme altyapısı ve AB dışındaki yeni koridorlar.

Yetenek: Riga’da güçlü finans ve teknoloji uzmanlarını işe alabilme ve elde tutabilme kapasitesi.

Bu öncelikler gündemimizi belirliyor. Sektörü hükümet ve düzenleyici kurumla yürütülen diyalogda temsil ediyor, kararların veriye dayalı olmasını savunuyoruz. Uluslararası alanda ise üyelerimizin büyümek istediği pazarlarda Letonya’nın görünürlüğünü artırmak için LIAA ile birlikte çalışıyoruz.

3. Letonya’nın fintech gelişiminde düzenlemenin rolünü nasıl değerlendiriyorsunuz? Sektör ile kamu otoriteleri arasında yapıcı bir diyalog kurulmasını sağlayan unsurlar neler?

Düzenleme, Letonya’nın güçlü yanlarından biri. Latvijas Banka bir Innovation Hub, düzenleyici sandbox ve ücretsiz lisans öncesi danışmanlık hizmeti sunuyor. İyi hazırlanmış bir başvuruda, eksiksiz dosya teslim edildikten sonra iki ila üç ay içinde lisans alınabiliyor. Gereklilikler ise sıkı olmaya devam ediyor. Letonya ayrıca MONEYVAL’in 6. turunda değerlendirilen ilk ülke oldu ve 11 etkinlik göstergesinin 10’unda “yüksek” veya “önemli ölçüde etkili” olarak değerlendirildi. Bu güven, burada lisans alan her şirket için değerli.

Deneyimlerimize göre yapıcı diyalog ortak gerçeklere ve ortak hedeflere dayanıyor. Reformlar tartışıldığında, bunların tüketiciler, şirketler ve devlet için açık ve ölçülebilir sonuçlarla başlamasını talep ediyoruz. Daha hızlı denetim kararları, daha düşük uyum maliyetleri, daha kısa şikâyet çözüm süreleri ve tüm piyasa katılımcıları için devletin AML ve yaptırım verilerine birleşik erişim buna örnek verilebilir. Her iki taraf da eksiksiz ve doğrulanmış verilerle çalıştığında, tartışma çok daha verimli hale geliyor.

4. Letonyalı fintech şirketleri uluslararası büyümeye nasıl yaklaşıyor? Fintech dernekleri arasındaki iş birliği bu süreci nasıl destekleyebilir?

Letonyalı fintech şirketlerinin çoğu en başından itibaren uluslararası çalışıyor. İç pazar küçük olduğu için model, Riga’da geliştirmek ve Avrupa ile ötesine hizmet vermek üzerine kurulu. Riga merkezli en büyük fintech grupları üç kıtada 25’e kadar ülkede faaliyet gösteriyor. Yalnızca iki şirketin 2025 yılı gelirleri yarım milyar euroyu aştı; bu rakam, Letonya’daki tüm sektörün toplam cirosundan daha yüksek.

Dernekler bu yolculuğu önemli ölçüde kısaltabilir. Tek bir şirketin ulaşmasının yıllar sürebileceği düzenleyicilere, bankalara ve iş ortaklarına erişim sağlıyoruz. Pazar verilerini paylaşıyor, üyeleri doğrudan birbirine bağlıyor ve finansal hizmetlerde en önemli unsurlardan biri olan ekosistemler arası güveni oluşturuyoruz. Bu röportaj serisi ve Taşkent’teki Silk Road Forum gibi platformlar, bu tür iş birliklerinin tam olarak başladığı yerler.

5. Türkiye’nin potansiyel SEPA katılımı Avrupa ile Avrasya arasındaki ödeme bağlantılarını nasıl güçlendirebilir? Letonya fintech ekosistemi bu koridorun gelişiminde nasıl bir rol oynayabilir?

Türkiye’nin Temmuz ayında düzenlenen AB–Türkiye Yüksek Düzeyli Ekonomik Diyaloğu’nda duyurulan Avrupa Ödemeler Konseyi’ne niyet mektubu önemli bir sinyal. AB, Türkiye’nin en büyük ticaret ortağı. SEPA katılımı, İsviçre, Norveç ve Birleşik Krallık gibi AB üyesi olmayan katılımcılarda olduğu gibi, Türkiye ile Avrupa arasındaki euro ödemelerini daha hızlı, daha ucuz ve daha şeffaf hale getirebilir. KOBİ’ler, ihracatçılar ve ailelerine para gönderen kişiler açısından fark çok somut olur.

Coğrafya da önemli. Türkiye, Avrupa ile Kafkasya ve Orta Asya pazarları arasında doğal bir bağlantı noktası. SEPA içinde Türkiye, tüm koridor boyunca ödeme akışları için bir köprü haline gelebilir.

Letonya iki şekilde katkı sağlayabilir. Birincisi, sınır ötesi ödemeler, uyum ve AB genelinde pasaportlama konusunda deneyimli, güçlü bir lisanslı ödeme ve elektronik para kuruluşu tabanına sahibiz. Bu şirketler, söz konusu koridoru geliştiren şirketler için teknoloji ve lisanslama ortağı olabilir. İkincisi, Letonya, Türk ve Orta Asyalı fintech şirketleri için AB’ye hızlı ve güvenilir bir giriş noktası. Erişilebilir bir düzenleyici yapıyı güçlü bir AML itibarıyla birleştiriyoruz; bu tür koridorların ihtiyaç duyduğu şey de tam olarak bu.

6. Letonya ile Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan ve Kırgızistan fintech ekosistemleri arasında daha yakın iş birliği için hangi fırsatları görüyorsunuz?

Üç temel fırsat görüyorum:

AB pazarına giriş. Bu pazarlardaki hızlı büyüyen fintech şirketlerinin AB’ye güvenilir bir giriş yoluna ihtiyacı var. Letonya, Avrupa Birliği genelinde pasaportlanabilen bir lisans ve diyaloğa açık, İngilizce iletişim kuran bir düzenleyici sunuyor.

Ödemeler ve para transferleri. Bunlar daha hızlı ve daha ucuz transferlere yönelik güçlü talebin bulunduğu büyük koridorlar. Letonyalı ödeme ve elektronik para kuruluşları bu pazarlara AB standartları altında hizmet verebilecek deneyime sahip.

Kredi ve yatırım bilgi birikimi. Letonyalı şirketler, tüketici kredileri ve bireysel yatırım alanında Avrupa’nın önde gelen platformlarını kurdu. Bu segmentleri geliştirmekte olan ekosistemler, bu deneyimden faydalanabilir ve söz konusu şirketlerle ortaklık kurabilir.

Letonya’nın başka bir pratik avantajı daha var: uzmanlarımız bölgenin iş kültürünü anlıyor ve birbirinden oldukça farklı pazarlarda nasıl çalışılacağını biliyor. Bir sonraki adım olarak, üyeler için ortak oturumların ve düzenleyici ile pazar verilerinin düzenli paylaşımının yer aldığı, dernekler arasında yapılandırılmış bir değişim mekanizmasını memnuniyetle karşılarım.

7. İleriye baktığınızda, Letonya’nın Avrupa fintech ekosisteminde nasıl konumlanmasını istersiniz? Uluslararası fintech şirketlerinin, yatırımcıların ve potansiyel iş ortaklarının Letonya’nın sunduğu fırsatlar hakkında ne bilmesini istersiniz?

Letonya’nın, bir fintech şirketinin AB’ye hızlı, usulüne uygun ve güçlü bir itibarla giriş yaptığı yer olarak bilinmesini isterim. En büyük merkez olmayı hedeflemiyoruz. En verimli ve en güvenilir merkez olmayı hedefliyoruz. 2025–2027 ulusal fintech stratejimiz net hedefler ortaya koyuyor: 2027 sonuna kadar fintech şirketi sayısında yüzde 30, yatırımda yüzde 15 ve sektördeki istihdamda yüzde 18 artış.

Uluslararası şirketlere, yatırımcılara ve iş ortaklarına mesajım şu: Letonya’da, başvuru yapmadan önce sorularınızı yanıtlayan bir düzenleyici ve 450 milyon kişilik bir pazara erişim sağlayan bir lisans bulacaksınız. AML çerçevemiz Avrupa’nın en yüksek puan alan sistemleri arasında ve insan kaynağımız finans ile teknoloji alanlarında derin deneyime sahip. Küçük bir merkeziz, ancak fırsatlar büyük. Gelip kendi gözlerinizle görmenizden memnuniyet duyarız.

Tina Luse